KROWY MLECZNE

1. Kiedy krowa nie chce wstać
2. Komórki somatyczne

Kiedy krowa nie chce wstać

O krowie która nie chce wstać mówi się że zalega. Najczęstszymi przyczynami zalegania krowy są :

  • porażenie poporodowe
  • zapalenie macicy
  • ostre zapalenie wymienia
  • zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

Najwięcej przypadków zalegania występuje w okresie poporodowym. Za każdym razem zaleca się wezwać lekarza weterynarii który szczegółowo zbada i poda odpowiednie leki.
Do rolnika należy bardzo ważna sprawa a mianowicie opieka nad zwierzęciem.

Zwierzę nie może leżeć na betonie lecz na grubej warstwie słomy. Powinno być podparte w pozycji mostkowej. Krowa musi być przewracana co 2 godz. z jednej strony na drugą. Jest to bardzo ważne gdyż leżenie w jednej pozycji na twardym podłożu powoduje niedotlenienie i martwicę mięsni. Jeśli nie wykonujemy tych czynności to po około 6 godz. następują nieodwracalne zmiany w umięśnieniu kończyn !

Zalegającej krowie należy zapewnić świeżą, czystą wodę którą należy zmieniać co 2-3 godz.
Jeśli pacjent nie pije konieczne będzie podawanie płynów przez sondę lub drogą dożylną.
Podajemy niewielkie ilości świeżego pokarmu który jeśli nie zostanie zjedzony usuwamy i za jakiś czas ponawiamy próbę. Pokarm lub woda zanieczyszczona śliną nie jest już pobierana przez zwierzę.

Każdego dnia należy podjąć próbę podniesienia krowy. Uciskanie na żebra za pomocą kolan jest delikatnym bodźcem, można krzyknąć . Bodźce bólowe zazwyczaj nie są skuteczne . Jeśli krowa próbuje wstać to po obu jej stronach powinni stać pomocnicy aby zapewnić jej stabilizację. Dobrym sposobem jest zastosowanie klamer biodrowych.

Bardzo ważna jest pierwsza próba wstania. Podłoże nie może być śliskie a krowa musi mieć dostateczną ilość miejsca aby wykonać gwałtowny ruch do przodu. Wczesne niepowodzenie może zrazić zwierzę do podjęcia ponownych prób.

W związku z tym że większość zalegań występuje po porodzie i ma związek z niedoborami mineralnymi należy zapewnić odpowiednią ich podaż oraz monitorować i zapewnić dobrą opiekę nad zwierzętami w tym okresie.

RÓŻNICOWANIE ZALEGAŃ

Zaleganie z zachowaną świadomością

  • hipofosfatemia
  • hipocalcemia
  • uszkodzenia narządu ruchu:
  1. martwica mięśni uda związane z niedokrwieniem
  2. zerwanie mięśni przywodzicieli
  3. złamania miednicy
  4. złamania kości udowej, piszczelowej, krzyżowej
  5. porażenia nerwów np. kulszowego
  • skutki psychogenne np. strach, opór zwierzęcia

Zaleganie z zachowaną świadomością i z zaburzonym stanem ogólnym

  • ciężkie choroby jamy brzusznej
  • zatrucie związane z ostrym zapaleniem wymienia lub macicy
  • bolesne choroby racic

Zaleganie z zaburzoną swiadomością

  • porażenie okołoporodowe
  • śpiączka wątrobowa
  • tężyczka na tle hipomagnezemii, ewentualnie z nerwową postacią ketozy

Komórki somatyczne

Całkowitą liczbę komórek somatycznych w mleku krów tworzą głównie białe ciałka krwi tzw. Leukocyty (99%) i komórki nabłonka wydzielniczego wymienia (1%). Leukocyty są komórkami obronnymi wymienia i dzielą się na makrofagi, limfocyty i granulocyty.
Liczba komórek somatycznych (lks) jest najbardziej powszechnie stosowaną miarą oceny stanu zdrowotnego gruczołu mlekowego na świecie. Przyjmuje się że zdrowa krowa ma komórki somatyczne do 200 tys./ml mleka, gdy komórki somatyczne przekraczają 400 tys. świadczy to o stanie zapalnym wymienia.

Komórki somatyczne pełnią w wymieniu podwójną rolę:

  • Zwalczają drobnoustroje
  • Uczestniczą w naprawie tkanki wydzielniczej wymienia uszkodzonej w wyniku zakażenia lub zranienia

Głównym czynnikiem który wpływa na liczbę komórek somatycznych w mleku jest jego zakażenie . W zależności od rodzaju bakterii lks może wahać się od kilkuset tysięcy do kilku milionów ! Kiedy bakterie wywołujące mastitis dostaną się do wymienia, organizm krowy wysyła komórki obronne (leukocyty), które mają za zadanie zwalczyć zapalenie i liczba komórek somatycznych się podnosi ! Bardzo ważne znaczenie w rozpatrywaniu lks ma fakt, że nie wracają one do stanu istniejącego przed zakażeniem dopóki:

  • nie zostaną usunięte wszystkie drobnoustroje wywołujące mastitis
  • nie ulegną naprawie i nie wrócą do normalnego stanu wszystkie tkanki uszkodzone w procesie zapalnym
  • produkcja mleka nie powróci do stanu poprzedzającego zakażenie

Podwyższona lks przynosi wymierne straty finansowe gdyż jak obliczyli naukowcy lks na poziomie 1 miliona obniża produkcję mleka o ok. 18% a 1.5 miliona nawet o 25 %.
Zakażenia powodowane bakteriami środowiskowymi mają zazwyczaj charakter kliniczny i są widoczne gołym okiem pod postacią strzępków. Po leczeniu i eliminacji bakterii lks zazwyczaj szybko wracają do normy.

Problemem są zakażenia bakteriami typu gronkowiec złocisty gdyż infekcje te rzadko powodują objawy kliniczne , wygląd mleka jest normalny a tylko lks jest podwyższona . Im dłużej trwa takie zapalenie tym trudniej jest je wyleczyć . We wymieniu tworzą się zrosty które skutecznie blokują dojście antybiotyku do miejsca infekcji.

Zwalczanie komórek somatycznych równa się zwalczeniu istniejącej we wymieniu infekcji i naprawieniu uszkodzeń powstałych w wyniku jej działania !

Zapalenia które charakteryzują się podwyższoną liczbą komórek somatycznych bez zmian w mleku nazywają się zapaleniami podklinicznymi. O wyborze sposobu postępowania decydują względy ekonomiczne i organizacyjne. Właściciel zwierzęcia nie widzi bowiem choroby i nie jest bezpośrednio zainteresowany jej leczeniem w okresie laktacji z uwagi na potrzebę wyłączenia z produkcji krowy w okresie 6-10 dni co wraz z kosztami leków wydaje się nieopłacalne. Do tego terapia często jest nieskuteczna i często dochodzi do nawrotów ! Powtórna terapia tego samego przypadku klinicznego jest skuteczna tylko w około 25 %. Mimo tego powinniśmy oddać mleko do badania na antybiotykogram i spróbować leczyć.

Innym sposobem jeśli krowa jest bliska okresu zasuszenia, jest podanie długo działających leków dowymieniowych typu DC.

Odrębną grupę leków stosowanych w leczeniu krów z wysoka liczbą komórek somatycznych są szczepionki oraz leki zwiększające aktywność układu obronnego wymienia. Trzeba jednak powiedzieć, że ich skuteczność jest największa jeśli są stosowane razem z antybiotykami. Bardzo dobre wyniki uzyskuje się gdy stosujemy te preparaty profilaktycznie przed porodem. Dużą zaletą jest fakt że nie posiadają one okresu karencji na mleko.

Skuteczność wszystkich powyższych leków spada w przypadkach przewlekłych !!!
Pamiętajmy, że po zlikwidowaniu zapalenia lks może się utrzymywać na podwyższonym poziomie od kilku dniu do kilku tyg. aż obumarłe komórki wymienia nie zostaną w całości usunięte na zewnątrz!

Zapobieganie zapaleniom

Kluczem jest przestrzeganie tzw. 6 punktowego planu który zawiera:

  • Dezynfekcja strzyka przed dojem (predipping)
  • Podojową dezynfekcję końca strzyka (dipping)
  • Totalną (każda krowa) profilaktyczną terapię w zasuszeniu DC
  • Utrzymanie na odpowiednim poziomie funkcjonowania maszyny udojowej
  • Eliminację krów niepodatnych na leczenie w okresie laktacji
  • Natychmiastowe leczenie klinicznych postaci mastitis
PODZIAŁ ZAPALEŃ WYMIENIA ( mastitis )
MASTITIS ZAKAŹNE
  • PRZYCZYNY -  infekcja przez zakaźne bakterie w okresie dojenia
  • DROBNOUSTROJE -   Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty) Streptococcus agalactiae ( paciorkowiec bezmleczności ) Streptococcus dysgalactiae , Streptococcus canis
  • SYMPTOMY – przewlekłe zapalenie wymienia z dużą liczbą komórek somatycznych

MASTITIS ŚRODOWISKOWE

  • PRZYCZYNY – zakażenie bakteriami między dojami ( legowisko ) , bakterie środowiskowe
  • DROBNOUSTROJE – Streptococcus uberis ,  Enterococcus , bakterie z grupy coli ,
  • SYMPTOMY – ostre zapalenie wymienia , podkliniczne zapalenie wymienia

INNE FORMY ZAPALENIA  WYMIENIA

  • PRZYCZYNY – trudne do określenia , często wikłane przez grzyby , wirusy, bakterie ropne, mykoplazmy,  – mogące powodować zarówno widoczne stany zapalne wymienia jak i przewlekłe z wysika liczba komórek somatycznych

Witamina E i Selen

Podając witaminę E i selen możemy ograniczyć ryzyko wystąpienia mastitis nawet o 35 % oraz spowodować spadek liczby komórek somatycznych . Dzieje się tak dlatego,że wit. E i selen to silne antyoksydanty które chronią komórki wymienia przed uszkodzeniem w trakcie zapalenia oraz wpływają pozytywnie na układ obronny organizmu krowy ! Dawka wit E to 135 j.m./ dz.

Czas leczenia mastitis

Gdy krowa ma zapalenie podkliniczne  wymienia spowodowane przez Gronkowca złocistego lub paciorkowca Streptococcus uberis skuteczność leczenia wzrasta z 7 % do 36 % przy wydłużeniu terapii z 2 dni do 7 dni. Zapalenie podkliniczne to takie gdzie wzrasta liczba komórek somatycznych a brak objawów zewnętrznych. Gdy zapalenie przejdzie w formę kliniczną z objawami obrzęku i kłaczkami w mleku skuteczność leczenia może wzrosnąć z 64% do 82 % gdy przedłużymy leczenie z 2 dni do 8 dni. Niestety w przypadku innych bakterii nie stwierdzono tej zależności i o długości leczenia decyduje stan wymienia i skuteczność stosowanych leków.

 

____________________
OBLICZANIE ZAWARTOŚCI SKŁADNIKA MINERALNEGO W PASZY – PRZYKŁAD
Jeśli znamy zapotrzebowanie na dany składnik mineralny np. składnik A – 20mg/dzień
Mamy jakiś preparat gdzie firma paszowa proponuje dawkę 200g/dzień/szt. Zatem zawartość naszego składnika mineralnego A w 1 kg ( 1000g )  preparatu powinna wynosić :
1000:200 ( 1000 czyli 1kg , 200 czyli 200g dawki dziennej ) = 5 i 5X20 mg = 100 mg
————————————————————————-
KWASICA ŻWACZA KRÓW MLECZNYCH

Prawidłowe pH żwacza krów mieści się w zakresie 6.2 – 6.5 . W takich warunkach w żwaczu występuje największa ilość  drobnoustrojów pomagających w trawieniu . Utrzymanie odpowiedniego pH jest konieczne do prawidłowego działania żwacza i ma decydujący wpływ na wydajność i zdrowie krowy.

W trakcie trawienia pokarmu powstają tzw. lotne kwasy tłuszczowe ( LKT). Przeciętnie krowa produkuje ok. 3 kg LKT dziennie co stanowi odpowiednik ok. 50 litrów 6% octu. Żeby nie doszło do zakwaszenia część LKT ulega wchłonięciu do organizmu i jest odpowiednio wykorzystana a ponadto do żwacza  napływa dziennie od 50 do 200 litrów śliny która ma pH zasadowe i w ten sposób zapobiega kwasicy. Są jednak czynniki sprzyjające kwasicy a mianowicie :

  • Skarmianie za dużych ilości pasz treściwych co często występuje po porodzie
  • Niedobór pasz objętościowych np. siano, słoma które pobudzają ruchy żwacza i produkcję śliny
  • Zadawanie zbyt rozdrobnionego TMR
  • Nagłe zmiany dawki z zawierającej dużo pasz objętościowych na treściwe

Najczęściej występującą postacią kwasicy jest postać chroniczna. Jej objawy to :

  • Spadek pobrania paszy
  • Obniżenie produkcji mleka i zawartości w nim tłuszczu 
  • Biegunki
  • Stany zapalne racic
  • Zwiększona podatność na zaleganie poporodowe i zatrzymanie łożyska

Zapobieganie kwasicy polega na unikaniu ww. przyczyn oraz na stosowaniu dodatków buforujących np. żywych kultur drożdży , tlenku magnezu, kwaśnego węglanu sodu

 PRZYCZYNY OBNIŻONEJ PŁODNOŚCI KRÓW

  1. ZAKAŹNE

      BVD/MD -  spadek skuteczności krycia, obumieranie zarodków, poronienia

Podstawowe szczepienie dwukrotne w odst. 3 tyg. przed kryciem, następnie tylko raz co pół roku

IBR – poronienia , zapalenia płuc młodzieży i dorosłych ! szczepienie 2 razy do roku !

  1. ZE STRONY MATKI ( brak zapłodnienia)

-  opóźniona owulacja

- słaba jakość komórki jajowej

- przeszkody anatomiczne narządów rodnych

- niedobory hormonalne

  1. ZE STRONY PŁODU ( obumarcie i resorpcja zarodka mimo skutecznego pokrycia)

-  wady wrodzone

- słaba jakość zarodka

- nieprawidłowy rozwój

  1. ZAPALENIA MACICY

Oszczędzanie na antybiotykach i zbyt krótkie oraz opóźnione leczenie. Należy mierzyć codziennie temp. u krów po porodzie i w razie jej podwyższenia natychmiast podawać antybiotyki ogólnie. W razie niewydalenia łożyska bezwzględnie podawać antybiotyk chroniący przed zakażeniem (może być bez karencji na mleko) Często występują stany zapalne macicy bez objawów, wtedy zależy zrobić 24 h po inseminacji wlew domaciczny z antybiotyku.

  1. NIEDOBORY MINERALNE I WITAMINOWE ( bardzo często)

Niedobory Wit. A , E, jodu, selenu i innych minerałów mogą prowadzić do obniżonej płodności ! Udostępnić krowom lizawki mineralne z witaminami szczególnie z Wit. E, Selenem i Jodem !  Specjalne bolusy dożwaczowe mineralno witaminowe świetnie i łatwo uzupełniają ich niedobory! Bardzo dobrym preparatem jest także Immunofertil zawierającu kwasy omega poprawiające płodność ! Innym preparatem jest Carofertin który poprawia jakość komórki jajowej a tym samym przyszłego zarodka          ( 20ml/ szt )  !

  1. ŻYWIENIE  – Zatuczanie krów, niedobory energetyczne i mineralne po porodzie. Wlewy specjalnych preparatów wapniowych i energetycznych przed i po porodzie.( calcium plus, Od Baca, ketomix, glikol ) Ustalenie z żywieniowcem odpowiednich dawek na okres przejściowy i w pierwszych m-cach laktacji. Niedobory energetyczne skutkują gorszym gojeniem się dróg rodnych po porodzie, ketozami wpływającymi na brak rui po porodzie i niedoczynnością jajników. Niedobory energii to ponadto brak hormonów wpływających na jakość i intensywność objawów ryjowych, opóźnioną owulację, brak progesteronu potrzebnego do zagnieżdżenia się zarodka w macicy!  Żeby ograniczać te przyczyny można stosować pewne hormony wpływające na jajniki Stosuje się je przed kryciem aby wykluczyć opóźnioną owulację oraz na 12 dzień po kryciu żeby pomóc zarodkowi w zagnieżdżeniu się w macicy !
  1. JAKOŚĆ NASIENIA I INSEMINACJI

Ważny jest moment inseminacji gdyż spóźnione lub zbyt wczesne pokrycie może okazać się nieskuteczne ! Czym częściej jest obserwowana ruja tym większe szanse na jej wykrycie ! Należy obserwować krowy poza okresem dojenia i karmienia !!!

Żeby ograniczyć czynnik ludzki w wykrywaniu rui można po kontroli układu rozrodczego podać hormony i wyeliminować błędy związane z opóźnioną lub wczesną inseminacją ! Krycie następuje wtedy z dokładnością co do godziny ! Skuteczność takich działań określa się na poziomie 80 % . 

KROWY PO WYCIELENIU I W OKRESIE KRYCIA MUSZĄ BYĆ TRAKTOWANE INDYWIDUALNIE! 

DUŻO WIEDZY PRZYNOSZĄ NAM TABULOGRAMY BO DOSTARCZAJĄ INFORMACJI NA TEMAT AKTUALNYCH NIEDOBORÓW ENERGETYCZNYCH LUB NADMIARU PASZY I SUBST. BIAŁKOWYCH ! 

NORMA :

MOCZNIK   200 – 250 – nadmiar mocznika powoduje zmianę pH w macicy i brak zagnieżdżenia się zarodka w macicy a tym samym brak ciąży! Mocznik zbyt niski mówi nam o niedoborach paszy białkowej ! uzupełniamy kiszonkami z traw, paszą rzepakową lub sojową !

STOSUNEK TŁUSZCZU/ BIAŁKA  1.17-1.23

Zawyżony stosunek to niedobory energetyczne ( brak hormonów płciowych)

Obniżony stosunek to kwasica żwacza ( bóle, choroby kończyn, brak rui, obniżone pH macicy, niepłodność)

Kontrolujmy wyniki u krów które chcemy zacielić żeby w razie potrzeby dodać lub odjąć im paszy, czy też podać im odpowiednie preparaty !

Nie można karmić wszystkich krów jednakowo bez analizy wydajności !

Krowy w razie możliwości dzielić na grupy technologiczne i robić różne dawki  zależnie od wydajności !

Kontrola dawki przez żywieniowca !!!

NIE NALEŻY OSZCZĘDZAĆ NA LECZENIU I PROFILAKTYCE! NIE POWINNO BYĆ TAK ŻE PROFILAKTYKA JEST SPYCHANA NA DALSZY PLAN ŻEBY OGRANICZYĆ KOSZTY, BO KOSZTY ZWIĄZANE Z  LECZENIEM I BRAKIEM CIĄŻY SĄ POTEM WIĘKSZE NIŻ POSTĘPOWANIE ZAPOBIEGAWCZE !

Nie oczekujmy cudów od hormonów bez poprawy żywienia i uzupełnienia niedoborów mineralno  witaminowych  !